Dezelfde fotograaf. Ander oog.

Toen ik net begon met fotografie, was ik ontzettend trots op de foto’s die ik maakte. Ooit gehoord van het Dunning-Kruger-effect? Kort gezegd houdt dat in dat je jezelf als beginner soms overschat, juist omdat je nog niet genoeg weet om te beseffen hoeveel er nog te leren valt. Anders gezegd: Je weet nog niet wat je allemaal niet weet.

Hoe meer ik leerde en hoe meer ik het werk van anderen zag, hoe duidelijker het werd dat ik nog maar aan het begin stond.

Inmiddels ben ik bijna twee jaar verder en is het gevoel dat ik alles al beheers gelukkig verdwenen. Ik werk nu bijna een jaar professioneel als fotograaf, maar ontwikkel me nog iedere dag. Als ik mijn eerste foto’s vergelijk met het werk dat ik nu aan klanten lever, is het verschil enorm.

Van een scherpe foto naar een sterke foto

Vroeger zette ik mijn onderwerp ergens in beeld en was de scherpste foto automatisch de beste. Als de ogen scherp waren en de achtergrond een beetje wazig, was ik al snel tevreden.

Nu let ik op veel meer.

Waar valt het licht? Wat gebeurt er op de achtergrond? Welke elementen leiden af? Waar plaats ik mijn onderwerp in het kader? Hoe komt de omgeving terug in het verhaal? En misschien nog belangrijker: wat moet iemand voelen wanneer diegene naar de foto kijkt?

Een technisch scherpe foto is namelijk niet automatisch een goede foto. Soms zit de kracht juist in beweging, imperfectie of een moment dat niet volledig geregisseerd is. Een foto hoeft niet perfect te zijn om raak te zijn.

De foto ontstaat niet in Lightroom

Toen ik begon, dacht ik dat ik een foto vooral maakte tijdens de nabewerking. Ik kon behoorlijk losgaan met contrast, kleuren, effecten en allerlei lokale aanpassingen. Het liefst liet ik duidelijk zien dat een foto bewerkt was.

Nu weet ik dat de belangrijkste keuzes al op locatie worden gemaakt.

Het licht, de compositie, het standpunt, het moment en de interactie met degene voor de camera bepalen uiteindelijk de foto. Nabewerking blijft belangrijk, maar is voor mij steeds meer een manier geworden om het beeld af te maken. Niet om een matige foto alsnog te redden.

Waar ik vroeger dacht: meer is beter, werk ik nu steeds vaker vanuit less is more. Mijn nabewerking ondersteunt de foto, maar hoeft niet alle aandacht op te eisen.

Dezelfde setting, een andere blik

Hieronder laat ik een aantal voorbeelden zien van mijn ontwikkeling. Steeds eerst een oudere foto en daarna een recentere foto in een vergelijkbare setting. Zonder die foto’s had ik de nieuwere nooit kunnen maken. Iedere foto laat zien wat ik op dat moment wist, zag en belangrijk vond.

Het verschil zit niet alleen in betere apparatuur of meer technische kennis. Ik ben vooral anders gaan kijken. Bij elke foto vraag ik me van tevoren af: Wat wil ik met deze foto vertellen, wat moet de kijker voelen?

Foto vroeger:

Leuke foto, maar niet alles van de hond is even scherp, de achtergrond leidt af, er hangt een gekke oranje-gele algemene kleur over de foto. Ook lijkt de hond er wel ingeplakt.

Foto nu:

Een spontane foto, met natuurlijke kleuren, een fijne achtergrond.

Foto vroeger:

De auto staat mooi gepositioneerd, maar het rood is wel erg rood en waarom is de omgeving zo bluaw getint…

Foto nu:

Er wordt nu gebruik gemaakt van schaduw en je ogen gaan eerst naar waar ze moeten gaan. Ondanks dat dit een spontane foto is geweest en die van de rode golf een foto is waarover nagedacht was, is dit een veel sterkere foto.

Foto vroeger:

Wederom een vreemde algemene kleur, het onderwerp is veel te donker en zeker t.o.v. de achtergrond. Haar bril maakt contact met haar ogen en dat is zonde.

Foto nu:

Natuurlijke kleuren, mooie huidtinten en goed geframed.

Foto vroeger:

Mooie foto, maar erg donker. Hierdoor is bij het ophalen van het licht in de foto een stuk van de scherpte verloren gegaan.

Foto nu:

Zelfde handeling, zelfde persoon, zelfde bloemstuk, maar veel later in mijn proces. Een veel beter moment en veel meer sfeer.

Groeien wanneer het applaus minder wordt

In het begin zijn de mensen om je heen vaak enthousiast. Alles is nieuw, je deelt voortdurend foto’s en vrienden en familie moedigen je aan. Maar wanneer je fotografie serieuzer gaat nemen, wordt het voor hen vanzelf normaler. De reacties worden minder en je moet op een andere manier leren beoordelen of je daadwerkelijk vooruitgaat.

[Ook heb ik geleerd dat het enthousiasme van de mensen om je heen helemaal geen goede maatstaf is voor het niveau van je foto’s. Daar kunnen ze niets aan doen, maar ze houden automatisch rekening met jouw gevoel. En dat zit, naar mijn idee, jouw groei als fotograaf écht in de weg.]

In mijn geval ben ik meer gaan letten op reacties van mensen die mij niet persoonlijk kennen. Potentiële klanten, andere fotografen en vreemden die puur op het beeld reageren. Tegelijkertijd begon ik mijn werk te vergelijken met dat van fotografen naar wie ik opkijk. Dat kan motiverend zijn, maar ook behoorlijk confronterend. Op internet zie je tenslotte vooral het beste werk van anderen, terwijl je van jezelf iedere twijfel, mislukte foto en halfgeslaagde poging kent.

Toch heeft dat vergelijken mij geholpen. Ik probeerde verschillende stijlen uit, keek video’s over nabewerking, compositie, licht, instellingen en storytelling. Soms werkte iets goed en soms totaal niet. Maar iedere poging liet me beter begrijpen wat wel en niet bij mij past.

Stijl ontstaat door te blijven maken

Uiteindelijk ontwikkel je langzaam iets wat je je eigen stijl kunt noemen, omdat bepaalde keuzes steeds terugkomen. Wat fotografeer je graag? Waar richt je automatisch je camera op? Welke momenten vallen jou op? Houd je van geposeerde beelden of juist van het onverwachte tussendoor? Welke sfeer wil je dat mensen ervaren?

Al die video’s, tutorials en voorbeelden hebben mij veel geleerd. Maar het meeste heb ik geleerd door simpelweg naar buiten te gaan en foto’s te maken. Door te oefenen ben ik beter gaan zien, aanvoelen en herkennen. Ik weet sneller waar ik moet staan, welk moment eraan komt en wanneer een situatie potentie heeft. Ook ben ik bewuster geworden van wat ik wil maken. Want zodra je een bepaald beeld in je hoofd hebt, ga je zoeken naar een manier om het werkelijkheid te maken. Dat lukt niet altijd. Maar juist in het proberen ontstaat groei.

Nog lang niet uitgeleerd

Als ik nu naar mijn oude foto’s kijk, zie ik alle dingen die ik toen nog niet zag. Toch ben ik er niet minder trots op. Ze laten zien waar ik vandaan kom en maken zichtbaar hoeveel er in relatief korte tijd kan veranderen.

Waarschijnlijk kijk ik over twee jaar precies zo naar de foto’s die ik vandaag maak en dat is geen vervelende gedachte. Het betekent dat ik nog steeds aan het leren ben.

Nog een laatste tip

Wat ik nog zou willen meegeven over het volgen van content creators:

Online hoor je veel dat het volgen van trends je groei als fotograaf in de weg staat en dat je niet naar het werk van fotografie content creators moet kijken als je een goede fotograaf wilt worden. Je leert daar alleen wat een Instagram waardige foto is en niet wat een technisch goede foto is.

Ik ben het daar niet perse mee eens, want:

• Het haalt je uit je comfortzone en daagt je uit iets te proberen wat je uit jezelf nooit had gedaan.

• Als jouw doel, net als die van mij, een commercieel doel is, is het belangrijk dat zoveel mogelijk mensen jouw werk mooi vinden. Want een commercieel fotograaf kan alleen geld verdienen als mensen jou willen inhuren. Dat betekend dus dat het volgen van trends heel belangrijk kan zijn.

• Ze leren je niet alleen fotograferen of nabewerking, maar vaak ook hoe je jouw fotografie bedrijf positioneert in de markt of hoe je jezelf verkoopt.

• Het is een community die over het algemeen niet doet aan gate-keeping*

• Deze content creators hebben vaak een community opgebouwd vol met enthousiaste mensen die net zo in de wedstrijd staan als jij zelf. Van die communities valt ook heel veel te leren.

Pas wel op voor de valkuil van zomaar elke cursus aan te schaffen die ze aanbieden. Er zitten cursussen tussen die echt waardevol zijn, maar je moet niet vergeten dat het ook hun verdien model is. Het meeste is overigens gewoon gratis te vinden op het internet of misschien wel in je eigen directe omgeving. Daarbij is het wel heel belangrijk ook zeker je eigen stijl te ontwikkelen. Ik denk dat een commercieel fotograaf die op de hoogte is van online trends en een manier heeft om deze trends in hun eigen stijl te implementeren écht een voordeel heeft op de markt.

*[gate-keeping = het bewust achterhouden van informatie om het niveau van een ander lager te houden]